Zorgen over de Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden

22 november 2021
Artikel

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) adviseert de Eerste Kamer om de Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden (WGS) niet aan te nemen. Het wetsvoorstel heeft grote gevolgen voor mensen die ‘op een verkeerd lijstje’ terechtkomen.

Portretfoto van Niels Ista
Neem contact op met:
Niels Ista Jurist ondernemingsrecht en ICT-recht
Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden

Doel wetsvoorstel

Met het wetsvoorstel wil het ministerie van Justitie en Veiligheid een integrale aanpak mogelijk maken van witwas- of fraudeconstructies, georganiseerde criminaliteit en complexe problemen rond personen op het vlak van zorg en veiligheid. Het wetsvoorstel moet ervoor zorgen dat samenwerkingsverbanden een basis krijgen voor gezamenlijke gegevensverwerking om integraal en effectief op te kunnen treden. Daarom krijgen zowel overheidsorganisaties als private partijen ruime bevoegdheden om (persoons)gegevens met elkaar te delen.

In het wetsvoorstel wordt wettelijk geregeld dat de volgende samenwerkingsverbanden gegevens kunnen delen met elkaar en met andere partijen, zoals banken:

  • Financieel Expertisecentrum (FEC);
  • Infobox Crimineel en Onverklaarbaar Vermogen (iCOV);
  • Regionale Informatie- en Expertisecentra (RIEC’s);
  • Zorg- en Veiligheidshuizen (ZVH’s).

Daarnaast stelt het wetsvoorstel de regering in staat om in de toekomst nieuwe samenwerkingsverbanden aan te wijzen, die zo nodig (persoons)gegevens met elkaar mogen delen.

De Tweede Kamer keurde het wetsvoorstel eerder al goed. Het voorstel ligt nu bij de Eerste Kamer, die de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) om advies vroeg.

Toeslagenaffaire en anti-fraudesysteem SyRi

De AP erkent dat ‘ondermijnende’ criminaliteit een onderwerp is dat de aandacht verdient en moet worden aangepakt. Zij is dan ook voorstander van een harde aanpak. Maar: we mogen niet vergeten wat zich heeft afgespeeld in de toeslagenaffaire en het omstreden fraudeopsporingssysteem SyRI. Het wetsvoorstel in haar huidige vorm zet de deur open voor nieuwe, soortgelijke privacyschendingen. Voornoemde casussen toonden al aan dat terughoudendheid gewenst is als het gaat om privacy en het delen van (persoons)gegevens.

Het wetsvoorstel maakt het echter mogelijk dat meer instanties in de toekomst (persoons)gegevens met elkaar delen. Dit levert een potentieel risico van massasurveillance op, met alle gevolgen van dien.  

Wetsvoorstel te vaag

De Autoriteit Persoonsgegevens geeft aan het wetsvoorstel op meerdere punten vaag te vinden. Het doel van de samenwerkingsverbanden om (persoons)gegevens op grote schaal te delen, op te slaan en te analyseren, wordt onvoldoende omschreven. Het zou hierbij gaan om ‘zwaarwegende algemene belangen’. Het is niet duidelijk wat dit exact inhoudt. Het begrip lijkt daarmee onbegrensd. De Autoriteit Persoonsgegevens acht dit onwenselijk, zeker omdat hiermee een grote inbreuk wordt gemaakt op de privacy van betrokkenen. Er moet altijd sprake zijn van een gerechtvaardigd doel om op grote schaal (persoons)gegevens van betrokkenen te verwerken.

Verder mogen samenwerkingsverbanden al bij ‘een signaal’ aan het werk gaan en (persoons)gegevens met elkaar delen en analyseren. Dat signaal is vaag omschreven. Daarnaast mogen zij bij ‘een eerste vermoeden van onrechtmatige activiteiten’ (persoons)gegevens delen met ‘andere partijen’. Ook hier lijken de begrippen onbegrensd, waardoor personen al snel betrokken kunnen worden in een onderzoek.

Ook maakt het wetsvoorstel het delen van vele categorieën (persoons)gegevens mogelijk. Denk hierbij aan Burgerservicenummers, woonsituatie, verblijfstatus, financiële gegevens, politiegegevens en zelfs gegevens over seksueel gedrag en seksuele geaardheid. Kortom: het gaat om zeer gevoelige (persoons)gegevens van zowel de betrokken personen als van hun familie en vrienden.

In zijn algemeenheid stelt de Autoriteit Persoonsgegevens dat het wetsvoorstel de deur wagenwijd openzet voor een onbegrensde surveillance door een onbegrensde hoeveelheid partijen, publiek en privaat. Zij adviseert de Eerste Kamer daarom dringend om het wetsvoorstel in haar huidige vorm niet aan te nemen.

Meer weten?

De juristen van ABAB Legal hebben uitgebreide kennis en ervaring op het gebied van privacyrecht en kunnen u bijstaan bij het opmaken van privacybeleid. Neem contact op met Niels Ista, jurist ondernemingsrecht en ICT-recht, via telefoonnummer 0165-531330 of stuur Niels een e-mail.

Meer weten over de Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden? Onze jurist helpt u graag verder!

E-mail Niels
Portretfoto van Niels Ista
Jurist ondernemingsrecht en ICT-recht
Bel
013-4647180