Uitspraak pacht en fosfaatrechten schept onvoldoende duidelijkheid

26 september 2019
Artikel

De pachtkamer van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden (het Pachthof) deed op 24 september 2019 einduitspraak in de proefprocedure over pacht en fosfaatrechten. De proefprocedure moest duidelijk maken wie aan het eind van de pachtovereenkomst aanspraak kan maken op fosfaatrechten.

Portretfoto van Anita van Bavel
Neem contact op met:
Anita van Bavel Jurist agrarisch recht en bestuursrecht
Koe in de wei

Achtergrond fosfaatrechten

Op 1 januari 2018 is het stelsel van fosfaatrechten ingevoerd op basis van het aantal stuks melkvee (diercategorie 100, 101 en 102) dat een bedrijf hield op de peildatum 2 juli 2015. Fosfaatrechten zijn niet grondgebonden, maar vrij overdraagbaar en ze hebben een aanzienlijke marktwaarde. Deze rechten zijn op basis van de Meststoffenwet toegekend aan de pachter. Op basis van de Meststoffenwet of andere wetgeving is er geen verplichting voor de pachter om op het moment dat de pachtovereenkomst eindigt, fosfaatrechten over te dragen aan de verpachter.

Fosfaatrechten bij einde pacht

In de meeste pachtovereenkomsten is niets opgenomen over hoe omgegaan moet worden met de fosfaatrechten bij einde pacht. Op basis van jurisprudentie over onder andere het melk- en suikerquotum werd al vóór de invoering van het fosfaatstelsel duidelijk dat verpachtend Nederland de fosfaatrechten wil claimen. Verpachters zijn van mening dat zij door de verpachting van agrarisch onroerend goed een bijdrage geleverd hebben aan de ontwikkeling van het bedrijf van de pachter. Zij redeneren dat ze daarmee ook hebben bijgedragen aan de toekenning van de hoeveelheid fosfaatrechten. 

Heeft verpachter recht op overdacht fosfaatrechten?

Het pachthof beantwoordde op 26 maart 2019 in een tussenuitspraak de vraag of de verpachter bij einde pacht recht heeft op overdracht van fosfaatrechten. Het pachthof formuleerde de hoofdregel dat de fosfaatrechten van de pachter zijn. Er is geen reden om de fosfaatrechten bij einde pacht over te dragen aan de verpachter.  

De hoofdregel gaat echter niet op als de verpachter langdurig bedrijfsmiddelen aan de pachter ter beschikking heeft gesteld. Het moet daarbij wel gaan om bedrijfsmiddelen die voor het bedrijf van de pachter van overwegend belang zijn om zijn bedrijf te kunnen exploiteren. In dat geval is een pachter verplicht tot overdracht van fosfaatrechten aan de verpachter. Hierbij gelden de volgende voorwaarden:

  • Tussen verpachter en pachter bestond op 2 juli 2015 een reguliere pachtovereenkomst of een geliberaliseerde pachtovereenkomst die bij het aangaan 12 jaar of langer duurt.
  • Het betreft hoevepacht of pacht van minimaal 15 hectare grond of pacht van een gebouw; het gebouw moet specifiek zijn ingericht voor de melkveehouderij en voor de uitoefening daarvan noodzakelijk zijn en door de verpachter ten behoeve van het bedrijf van de pachter aan de pachter ter beschikking zijn gesteld.
  • De fosfaatrechten worden voor 50% toegerekend aan de gebouwen en 50% aan de grond die de pachter op 2 juli 2015 ten behoeve van het gehouden vee ten dienste stonden en naar verhouding toegerekend aan het gepachte..
  • De verpachter moet aan de pachter 50% van de marktwaarde van de over te dragen fosfaatrechten per datum einde pachtovereenkomst betalen.

Einduitspraak

In de zaak waarin het pachthof nu een einduitspraak heeft gedaan, ging het om hoevepacht; een combinatie van los land en bedrijfsgebouwen, samen met een bedrijfswoning. Het pachthof heeft geoordeeld dat bij hoevepacht in beginsel steeds sprake is van overwegend belang. 

Naar aanleiding van de tussenuitspraak mochten de verpachter en de pachter nog reageren. Voor het pachthof was dit echter geen aanleiding om af te wijken van de tussenuitspraak. Partijen kunnen nu nog in cassatie gaan bij de Hoge Raad.

Onvoldoende duidelijkheid

Bij verschillende onderdelen in de einduitspraak ontbreekt een deugdelijke onderbouwing. Er zijn meer individuele rechtszaken nodig om duidelijkheid te krijgen. De cruciale vraag is daarbij telkens in hoeverre het gepachte heeft bijgedragen aan de omvang van de veestapel op 2 juli 2015. 

In de praktijk komt het namelijk vaak voor dat de pachter zelf geïnvesteerd heeft in grond en/of stalruimte waardoor de veestapel is uitgebreid. Ook zijn er pachters die zelf flink geïnvesteerd hebben in hun melkquotum. In dergelijke situaties zou het verdedigbaar zijn om af te wijken van de 50/50-verdeling van de fosfaatrechten over de gebouwen en de grond. Bijvoorbeeld met een verdeling van 60/40.

Ook over de 15 hectare-grens kan gediscussieerd worden. De regio en de gekozen bedrijfsvoering rechtvaardigen mogelijk een andere hectare-grens.

De sector hoopte op een uitspraak waarmee verpachters en pachters in de praktijk aan de slag konden. Helaas moeten we concluderen dat dit niet is gelukt. De onrust lijkt juist toegenomen te zijn. Het is nu afwachten of de partijen in deze proefprocedure in cassatie gaan of op een nieuwe zaak voordat er meer duidelijkheid komt.

Meer weten

Wilt u weten wat de mogelijke gevolgen zijn van deze uitspraak voor uw bedrijf? Neem contact op met Anita van Bavel, jurist agrarisch recht en bestuursrecht, via telefoonnummer 013-4647177 of stuur Anita een e-mail.

Wilt u meer weten over pacht en fosfaatrechten? Onze jurist helpt u graag verder!

E-mail Anita
Portretfoto van Anita van Bavel
Jurist agrarisch recht en bestuursrecht
Bel
013-4647180