Een mondkapje op of ontslag?

22 november 2021
Artikel

Kunt u uw werknemers verplichten een mondkapje te dragen op de werkvloer? Stel eerst vast wie deze verplichting oplegt om een afweging te kunnen maken. Komt die vanuit de overheid of heeft u er ook iets over te zeggen?

Portretfoto Inge Titulaer
Neem contact op met:
Inge Titulaer Jurist arbeidsrecht
mondkapje op werkvloer

Mondkapjesplicht

Het standpunt van de overheid is duidelijk: op diverse plekken is het dragen van een mondkapje sinds 6 november 2021 wettelijk verplicht. Reden hiervoor is het tegengaan van de verspreiding van het coronavirus. De mondkapjesplicht geldt in alle publieke binnenruimten, zoals supermarkten, winkels en bibliotheken, het hoger onderwijs, professioneel personenvervoer en bij een bezoek aan mensen met een contactberoep. Er gold al een mondkapjesplicht in het openbaar vervoer en dat is nu uitgebreid met de plekken rondom het openbaar vervoer, waaronder vliegvelden.

Deze wettelijke plicht geldt voor iedereen vanaf dertien jaar. Uw medewerkers moeten zich hieraan houden, ongeacht het beleid binnen uw onderneming.

Volgens de officiële informatie vanuit de overheid heeft u echter wel de ruimte om beleid te bepalen voor andere binnenruimtes die u beheert, voor zover dit wettelijk nog niet geregeld is. De verplichting die u dan stelt, valt onder het instructierecht (het bedrijfsbeleid of uw huisregels). Een schriftelijke vastlegging daarvan is belangrijk, zodat uw medewerkers weten wat er van hen verwacht wordt. Sommige sectoren hebben hier al richtlijnen voor opgesteld, zoals zorgaanbieders, test- en priklocaties, buurthuizen en religieuze gebedshuizen.

Instructierecht

Het instructierecht komt voort uit een wetsartikel 7:660 uit het Burgerlijk Wetboek. Hierin is bepaald dat een werknemer verplicht is zich te houden aan de voorschriften van zijn werkgever voor het verrichten van arbeid. Een werkgever mag instructies eenzijdig opleggen aan zijn medewerkers. Is er een ondernemingsraad of een personeelsvereniging? Dan moet dat in samenspraak met dit orgaan gebeuren. De uitkomst kan zijn dat de werkgever zijn medewerkers - los van de wet - kan verplichten om een mondkapje te dragen op de werkvloer. Dit moet dan wel in het belang zijn van een gezonde en veilige werkplek en de werknemer moet hier ook aan kunnen voldoen. Er zijn bijvoorbeeld ziektes of beperkingen waardoor iemand geen mondkapje kan dragen.

Geen loon bij weigering mondkapje

Een medewerker die in oktober 2020 het standpunt innam dat het dragen van een mondkapje een inbreuk maakte op zijn persoonlijke levenssfeer werd begin 2021 door de rechtbank Midden-Nederland in het ongelijk gesteld. De medewerker werkte als chauffeur voor een patisserie/chocolaterie/ijssalon met meerdere vestigingen en moest bestellingen ophalen op de vestigingen en afleveren bij klanten. De werkgever verplichtte een mondkapje in de bedrijfspanden en bij klanten, maar niet in de bestelbus.

De medewerker mocht zijn werk tijdelijk niet meer uitvoeren en kreeg geen loon uitbetaald. Volgens de kantonrechter mocht de werkgever dit doen, omdat de instructie van de werkgever tot het dragen van een mondkapje op de werkvloer redelijk was en de medewerker dus verplicht was deze instructie op te volgen.

Welke instructies zijn redelijk?

De Hoge Raad zette in eerdere zaken over het instructierecht een lijn uit: bij het opleggen van een instructie moet de werkgever onderzoeken of de inbreuk op de persoonlijke levenssfeer van de werknemer in verhouding is met het belang van het beoogde doel en of dat doel ook op een minder ingrijpende wijze te bereiken is. Ook moet de werkgever bekijken of de instructie een legitiem doel heeft en of het een geschikt middel is om dat doel te bereiken.

In de genoemde rechtszaak over het dragen van een mondkapje werd geoordeeld dat er twee legitieme doelen waren:

  • De werkgever moest verplicht zorgen voor een gezonde en veilige werkomgeving en doen wat nodig was om besmetting met het coronavirus op de werkvloer te voorkomen.
  • Ook mocht de werkgever haar bedrijfsbelang beschermen, omdat bij ziekte of quarantaine van de werknemer door corona het loon doorbetaald moet worden.

De kantonrechter concludeerde dat, hoewel er discussie is over de effectiviteit van het mondkapje, het een maatschappelijk aanvaard middel is en dat het dragen ervan tijdens de coronapandemie kan bijdragen aan de veiligheid en gezondheid. Verder kon de werkgever één lijn trekken binnen zijn bedrijf, zonder onderscheid te hoeven maken tussen verschillende functies.

Ontslag bij weigering mondkapje

De rechtszaak van de bezorger dateert van eind 2020 en destijds oordeelde deze kantonrechter al dat de werkgever in zijn recht stond. Van recentere datum (5 november 2021) is de uitspraak van een kantonrechter uit Haarlem over het beëindigen van een arbeidsovereenkomst vanwege het weigeren van het dragen van een mondkapje.

Een schoonmaker, die op Schiphol vliegtuigen reinigde voor verschillende luchtvaartmaatschappijen, weigerde een mondkapje te dragen tijdens zijn werk.

Schiphol hanteert sinds de uitbraak van corona een strikte mondkapjesplicht in (nagenoeg) alle ruimten op de luchthaven en aan boord van de vliegtuigen. Deze plicht geldt dus ook voor de werkplek van de medewerker; voor de werkgever reden om instructie te geven een mondkapje te dragen. De weigering van de medewerker was aanleiding voor diverse gesprekken waarin het belang van deze instructie en de gevolgen van weigering werden toegelicht. Hij kreeg ook de waarschuwing dat ontslag zou volgen. Na een non-actiefstelling vanwege voortdurende weigering, verzocht de werkgever de kantonrechter inderdaad om een ontbinding van de arbeidsovereenkomst met als reden ‘ernstig verwijtbaar handelen’ (de e-grond). De kantonrechter ging over tot ontbinding. De medewerker kreeg geen transitievergoeding.

De kantonrechter benadrukte het handelen van de medewerker als ernstig verwijtbaar te beschouwen, een strengere eis dan verwijtbaar handelen. De overweging van de kantonrechter daarbij is dat de medewerker ook collega’s belemmerde bij hun werkzaamheden en dat de medewerker weigerde het overleg aan te gaan voor herplaatsing. Dit kostte de medewerker de transitievergoeding en mogelijk zelfs zijn werkloosheidsuitkering.

Advies mondkapjesplicht

Met de uitbreiding van de diverse coronamaatregelen is de mondkapjesplicht meer maatschappelijk aanvaard, waardoor eerder sprake is van een legitiem verzoek.

U kunt  redelijke instructies aan een medewerker geven. Als de medewerker die weigert op te volgen, kan dit reden kan zijn voor beëindiging van het dienstverband. Belangrijk hierbij is dat de instructies duidelijk zijn, de medewerker erop wordt aangesproken en dat u het gesprek met hem aangaat, waarbij u het belang van de instructie benadrukt.

Bij blijvende weigering moet er een concrete waarschuwing volgen voor mogelijk ontslag. Met als tussenstap minder vergaande opties, zoals een andere passende functie, non-actiefstelling, eventueel met een loonstop.

Meer weten?

Het is noodzakelijk om als werkgever beleid op te stellen voor het dragen van een mondkapje. De juristen van ABAB Legal helpen u hier graag bij. Neem voor meer informatie contact op met Inge Titulaer, jurist arbeidsrecht, via telefoonnummer 013-4647187 of stuur Inge een e-mail.

Wilt u meer weten over dit onderwerp? Onze jurist helpt u graag verder!

E-mail Inge
Aanmelden nieuwsbrief

Aanmelden nieuwsbrief

Altijd op de hoogte van het laatste nieuws
Meld u direct aan