Terugblik op 2019: ontwikkelingen in de tuinbouw

6 maart 2020
Artikel

Hardfruit kende een mindere prijsvorming voor de oogst van 2018 en ook de eerste prijzen voor de nieuwe oogst 2019 bleven teleurstellend. De prijsvorming voor zachtfruit was redelijk. Bij de vollegrondsgroenten kwamen vraag en aanbod meer in evenwicht. Glasgroenteteelten gaven een wisselend beeld in 2019. Boomteelt gaf een goede prijsvorming en afzet. In dit artikel zetten we de ontwikkelingen in 2019 voor de boomteelt, fruitteelt en groenteteelt op een rij. 

Portretfoto van Frans van Wanrooij
Neem contact op met:
Frans van Wanrooij Senior agrarisch bedrijfsadviseur
Terugblik op 2019: ontwikkelingen in de tuinbouw

Voor de belangrijkste glasgroentegewassen heeft ABAB Accountants en Adviseurs jaarlijks de beschikking over normcijfers. Hiermee kunnen ondernemers hun eigen cijfers en prestaties vergelijken met de norm op saldoniveau (productomzet, directe kosten en personeel). In deze referentiecijfers zijn uiteraard ook ontwikkelingen waar te nemen in technische prestaties, prijzen en financiële cijfers. 

Boomteelt

Een zeer zachte winter zorgde ervoor dat de afzet gewoon doorging. In tegenstelling tot voorgaande jaren was er in januari geen dip. De vraag is groot, het aanbod beperkt. Veel kwekers zullen op het einde van het seizoen volledig uitverkocht zijn. De verkoop van de meeste producten loopt dan ook goed. De vraag naar laanbomen is goed, net als de prijsvorming - zeker in de lichtere maten. Bij diverse bedrijven zijn bepaalde soorten (met name kleine maten) geheel uitverkocht, waardoor de vraag naar dikkere bomen groeit. 

Containerplanten
Bij containerplanten was de vraag heel sterk, uiteraard ook afhankelijk van de soorten. In eerste instantie leek de verkoop in het najaar tegen te vallen, maar januari en februari zorgden voor verandering. De vraag was goed, met name vanuit hoveniers. Iedereen heeft goed door kunnen werken, maar op dit moment wordt het op veel plaatsen te nat om aanplant te doen.

Coniferen
Coniferen beginnen ook weer aan te trekken. De prijsvorming zal op een gelijkwaardig niveau blijven als voorgaand jaar. De vraag naar kluitplanten (prunus en hulst) is onveranderd goed. Wel zien we dat er in het laatste jaar best veel opgeplant is, ook bij de coniferen. Het is de vraag of de markt dit aankan volgende seizoenen.

Vruchtbomen en planten
Vruchtbomen lopen redelijk, de problemen van prijsvorming bij de fruitteelt zorgt voor een beperkte opplant. Voor veel visueel aantrekkelijke planten (lavendel, rododendron, hortensia) moet het verkoopseizoen nog beginnen. Afgelopen jaren was de weersinvloed heel groot. Voor de meeste kwekers kan het seizoen 2019-2020 niet meer stuk, terwijl anderen duidelijk het weer van de komende maanden moeten afwachten. 

Personeel
Personeel blijft een probleem en mensen die met oproepkrachten werken, krijgen er een probleem bij. Dat zit vooral in het goed inschatten van de werkzaamheden; krachten oproepen en geen werk hebben, betekent gewoon doorbetalen. De boomteelt heeft over het algemeen meer dan voldoende werk, maar het blijft moeilijk om aan goed geschoolde arbeidskrachten te komen. Er worden wel scholingsprojecten opgestart, maar het aantal deelnemers is beperkt. Ook is het moeilijker om Oost-Europese werknemers te verkrijgen, met name Polen. Dit zal de komende jaren nog moeilijker worden, mede door het imagoprobleem van de boomteelt met betrekking tot arbeid. Mensen zijn wel bereid om in weer en wind post te bezorgen, maar willen niet werken in de boomkwekerij. Zelfs niet ondanks de hogere verdiensten. Aan dit imago moet de sector werken. 

Gewasbeschermingsmiddelen
Alle kwekers onderzoeken op dit moment mechanische onkruidbestrijding. Dit door het wegvallen van diverse middelen en het op termijn wegvallen van glyfosaat. In de jaarcijfers van 2019 is al een duidelijke trend waarneembaar dat het bedrag aan bestrijdingsmiddelen niet stijgt, terwijl er wel duurdere middelen gekomen zijn.

Humus
Kwekers krijgen meer oog voor de kwaliteit van de grond. Met name de laatste twee jaar blijkt dat goede grond met voldoende humus minder droogtegevoelig is. Nu is droogte op het moment niet echt een thema, want het is zelfs te nat om rooiwerkzaamheden goed uit te voeren. We zien een trend opkomen dat er meer opplant plaatsvindt in het najaar. Hierbij moet duidelijk gekeken worden naar de groenbemester. Om voldoende humus in de grond te krijgen, is twee jaar groenbemester voor aanplant wenselijk. De extra kosten van pacht of rente wegen daarbij niet op tegen de extra opbrengsten. 

Goede start
Ondanks de eerder uitgesproken verwachting dat er richting het einde van het seizoen 2019-2020 product over zou zijn, blijkt dit niet het geval. Hierdoor start seizoen 2020-2021 weer goed. Mooie vooruitzichten voor de sector, maar de bomen groeien niet tot in de hemel. Bufferen is nodig om bedrijven financieel gezond te houden. 

Fruitteelt

Hardfruit
Vorig seizoen (oogst 2018) is er veel product geoogst. De strenge nachtvorsten van 2017 zorgden ervoor dat de bomen zich in dat jaar goed konden ontwikkelen. Met als gevolg veel appels en peren in 2018. Wel was het geoogste product van mindere kwaliteit, met name door de droogte in 2018. Veel producten waren daardoor minder lang houdbaar en de meeste telers waren snel door hun koelopslag heen. Uiteindelijk ging de prijs niet mee met het snel verminderde aanbod. De resultaten over het (boek)jaar 2018 vallen daardoor tegen.
Gemiddeld heeft de productie in 2019 te lijden gehad onder de weersomstandigheden. In de ons omringende landen is de productieterugval echter groter. Dit voedde de hoop dat de prijzen wel eens zouden kunnen opleven, maar vanaf de oogst bleef dit relatief beperkt. Vanaf eind 2019/ begin 2020 wordt een betere prijsvorming zichtbaar. Dit geldt echter niet voor alle rassen; hierin is meer spreiding dan voorgaande jaren, vooral bij de appels. Voor bedrijven met nog het nodige fruit in voorraad, zal (boek)jaar 2020 dan ook redelijk tot goed starten.

Zachtfruit
De teelt van frambozen, blauwe bessen en bramen is de afgelopen jaren sterk gegroeid. Dit is terug te vinden in de prijsvorming, die in 2018 achterbleef. De oogst van deze fruitsoorten vindt pas in juli en augustus (tweede helft) plaats. Voor de blauwe bessen wordt de concurrentie uit het buitenland steeds groter. Dit zien we terug in de prijsvorming. Heel vroeg en heel laat geeft niet meer het prijsperspectief, waarop u in het verleden nog kon bouwen. Prijsvorming was moeizaam, maar redelijk te noemen. 

Groenteteelt

Vollegrondsgroenten
Prei
De prijsvorming voor prei was voor de eerste keer in lange tijd weer goed. Enkele grote spelers vielen af voorgaand jaar, waardoor aanbod en vraag meer in evenwicht kwamen. Ook het droge weer van 2018 had zijn invloed op het aanbod.
De goede prijsvorming hield stand tot en met juli/augustus (zomerprei). Daarna liep de prijsvorming bijna maandelijks terug. De weersomstandigheden waren erg goed, waarbij nagenoeg iedere teelt goed lukte (kwaliteit en productie). Daarnaast hebben we geen ‘echte’ winter gehad, waardoor de prijsvorming begin 2020 nog verder is weggezakt.

Bladgewassen
De bladgewassen blijven gebukt gaan onder weersinvloeden. Was het eerst het vochtige voorjaar, toen de droogte en de extreme hitte, in oktober en november is het de overvloedige regenval. Door wederom overvloedige regenval is zaaien nu weer moeilijk. Voor diverse bladgewassen (spinazie, babyleaf) wordt het een moeilijk jaar. Geen coating meer; hoe moeten we daarmee omgaan? Meer zaaien? Anders zaaien? De sector is er nog niet uit. 

Kasgroenten
Paprika
Paprika’s, met name gele en rode, hebben een goede prijsvorming achter de rug. De groene paprika’s blijven wat achter. Hierdoor is 2019 gemiddeld een beter jaar dan 2018. 

Komkommer
De prijsvorming van komkommer was slecht in de eerste jaarhelft. Dit herstelde flink in juli en augustus, waardoor de middenprijs over geheel 2019 wederom op bovengemiddeld niveau uitkwam. Door het eerste halfjaar zijn de resultaten wel duidelijk achtergebleven bij het prima jaar 2018. Overall genomen kunnen telers nog steeds tevreden zijn.
Wat wel speelde, was virusdruk. De mate waarin hiervan sprake was in combinatie met (voldoende en goede) productie tijdens de prijspieken, bepalen voornamelijk de verschillen tussen de diverse bedrijven.

Trostomaten
Voor tomaten was de eerste jaarhelft sprake van een matige prijsvorming. Vanaf juni zagen we echter een duidelijk betere prijsontwikkeling in vergelijking met 2018. Op basis hiervan was een beter resultaat te verwachten. Echter is ook hier sprake van de nodige ziektedruk. In combinatie met de moeilijke teeltomstandigheden (hitteperiodes) heeft dit bij mening bedrijf geleid tot duidelijk lagere producties. En bij veel bedrijven tot tegenvallende resultaten. 
Bedrijven met een najaarsteelt trostomaten hebben een normaal tot goed resultaat behaald. Maar ook hier blijven de resultaten duidelijk achter bij het prima jaar 2018.

Glasaardbeien
De resultaten van de glasaardbeien staan al enkele jaren onder druk door wat achterblijvende prijsvorming ten opzichte van enkele jaren geleden. Dit was ook in 2019 het geval. De resultaten zullen naar verwachting redelijk zijn.

Overige ontwikkelingen

Gas
Een groot verschil met 2018 was de gasprijs. Op momenten werd tot wel 50 cent per kuub gas betaald. In 2019 zakte de prijs terug tot onder de 25 cent en inmiddels (eind 2019/begin 2020) zelfs nog veel verder. Daarnaast is ook de sparkspread verbeterd, waardoor het resultaat een positieve impuls heeft voor die bedrijven die een warmtekrachtkoppeling (WKK) in werking hebben. 

Personeel
Het verkrijgen van voldoende (goed) personeel is een steeds groter probleem. Daarnaast is er sprake van toenemende kosten (mede door de wet Arbeidsmarkt in balans). Inhuur van personeel via uitzendbureaus loopt zelfs op tot boven de € 19 per uur. Bij hardfruittelers worden al prijzen boven de € 20 per uur betaald!

Mogelijkheden tot huisvesting en meer personeel in eigen loondienst geven bedrijven wellicht een betere positie op de arbeidsmarkt voor het verkrijgen van personeel. Ook geeft dit meer mogelijkheden om de totale groeiende arbeidskosten te matigen. Afzetprijzen moeten omhoog om het bedrijf voor de toekomst veilig te stellen. Hierbij moet bij de onderhandelingen met afzetorganisaties rekening gehouden worden. 

Innovaties
Bovenstaande is meer en meer een reden voor bedrijven om te investeren in arbeidsbesparende maatregelen en zelfs vergaande automatisering. De eerste oogstrobots zijn op experimentele basis al ingezet. Een ontwikkeling die niet te stoppen is. 

Ook het telen onder licht, waarmee we jaarrond kunnen produceren, neemt steeds grotere vormen aan. Son-T lampen worden al op grote schaal gebruikt. Ledverlichting wordt ook ingezet, maar in mindere mate. Het lichtspectrum is heel belangrijk, want elk gewas reageert anders op led.

Meer weten?

Wilt u meer informatie over de ontwikkelingen in de tuinbouw? Neem dan contact op met Frans van Wanrooij, senior agrarisch bedrijfsadviseur, via telefoonnummer 0622924300 of stuur Frans een e-mail. Of neem contact op met René Boots, senior agrarisch bedrijfsadviseur, via telefoonnummer 0610944040 of stuur René een e-mail.

Wilt u meer weten over dit onderwerp? Onze specialist helpt u graag verder!

E-mail Frans
Aanmelden e-mailnieuwsbrief

Aanmelden nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van het laatste nieuws en ontwikkelingen via onze maandelijkse e-mailnieuwsbrief
Meld u direct aan